News Item
Қазақстан Ұлттық оқу-жаттығу шеңберін іске асыру арқылы киберқылмысқа қарсы күрес әлеуетін нығайтуда
- Issued on:
- Шығарған:
- OSCE Programme Office in Astana
Цифрлық технологиялардың дамуы қылмыстық әрекеттердің сипатын өзгертіп жатқан қазіргі кезеңде құқық қорғау органдары қызметкерлерінің цифрлық дәлелдемелерді анықтау, жинау, сақтау және олармен тиісті деңгейде жұмыс істеу қабілеті қылмыстарды тиімді тергеу үшін барған сайын маңызды бола түсуде.
Осы қажеттілікке жауап ретінде ЕҚЫҰ-ның Астанадағы Бағдарламалар офисі 2026 жылғы қыркүйек және қазан айларында Қазақстанның түрлі өңірлерінде бірқатар оқу іс-шараларын ұйымдастыру арқылы Құқық қорғау органдары мен сот жүйесіне арналған киберқылмысқа қарсы күрес бойынша Ұлттық оқу-жаттығу шеңберін (NCTF LEJ) іске асыруға қолдау көрсетті. Бастама құқық қорғау органдарының киберқылмысқа қарсы күрес саласындағы кәсіби әлеуетін нығайтуға бағытталды. Осы жұмыс аясында құқық қорғау органдарының оқу орындарына «Тергеу әрекеттері барысында цифрлық дәлелдемелермен жұмыс істеу» (базалық деңгей) оқу курсы ұсынылды. Оқытудың пилоттық кезеңі екі кезеңнен тұрды: ұлттық тренерлерді даярлау және кейіннен полиция қызметкерлерінің біліктілігін арттыру.
Бірінші кезең 2026 жылғы қыркүйекте өтті және Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің (ІІМ) және басқа да құқық қорғау органдарының оқу орындарында қызмет ететін оқытушылар құрамын тренерлерді даярлау бағдарламасы (Training of Trainers, ToT) аясында оқытуға арналды. Үш күндік сабақтар 2–4 қыркүйекте Астанадағы ІІМ Басқару академиясында, 7–9 қыркүйекте ІІМ Қарағанды академиясында және 21–23 қыркүйекте ІІМ Алматы академиясында өткізілді.
Оқу бағдарламасымен танысумен қатар, ToT курсы қатысушыларға аталған курсты өз бетінше өткізуге қажетті әдістемелік білім мен практикалық құралдарды ұсынды. Сабақтар электрондық дәлелдемелермен жұмыс істеудің құқықтық негіздері мен негізгі қағидаттарын, оқиға орындарындағы жұмысты ұйымдастыруды, сондай-ақ тергеу әрекеттерін құжаттауды қамтыды.
Қыркүйек айындағы ToT сабақтары аяқталғаннан кейін даярлықтан өткен тренерлер алған білімдерін іс жүзінде қолданып, полиция қызметкерлеріне арналған біліктілікті арттыру курстарын өткізді. Үш күндік курстар 7–9 қазанда Астанада, 12–14 қазанда Қарағандыда және 27–29 қазанда Алматыда тиісті ІІМ оқу орындарының базасында ұйымдастырылды.
Оқытуға оқиға орнына алғашқылардың бірі болып әрекет ететін қызметкерлер, жалпы мамандандырылған тергеушілер және цифрлық дәлелдемелермен жұмыс істеуге тартылған басқа да полиция қызметкерлері қатысты. Теориялық біліммен қатар, оқу бағдарламасы тергеу әрекеттері барысында цифрлық дәлелдемелермен жұмыс істеу кезінде қызметкерлер тап болуы мүмкін практикалық міндеттерге баса назар аударды. Қатысушылар цифрлық дәлелдемелердің жарамдылығы, оқиға орнындағы бастапқы рәсімдер, тінту жүргізуге дайындық, сондай-ақ цифрлық дәлелдемелері бар түрлі құрылғылармен жұмыс істеу ерекшеліктерін қарастырды.
Практикалық сабақтар электрондық құрылғыларды тиісті түрде буып-түю және таңбалау, тінту мен алып қою әрекеттерін құжаттау, сондай-ақ оқиға орындарында фото және бейнетіркеу жүргізу мәселелерін де қамтыды. Жаттығулар, практикалық жағдайларды талдау және модельдеу арқылы қатысушылар алған білімдерін іс жүзінде қолдана алды. Оқыту нәтижелерін бағалау мақсатында бастапқы және қорытынды тестілеу өткізілді.
Астанада өткен оқу іс-шаралары ведомствоаралық өзара іс-қимылды нығайтуға да мүмкіндік берді. Тренерлерді даярлау бағдарламасына да, біліктілікті арттыру курсына да Қазақстан Республикасы Сот әкімшілігінің, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының, Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының, Ұлттық қауіпсіздік комитеті академиясының, ІІМ Ақтөбе, Алматы, Қарағанды және Қостанай академияларының, сондай-ақ Астанадағы ІІМ Басқару академиясының өкілдері қатысты. Екі кезеңде де ЕҚЫҰ-ның Астанадағы Бағдарламалар офисінің халықаралық және ұлттық сарапшылары сараптамалық және әдістемелік қолдау көрсетті.
Базалық деңгейдің аяқталуы Қазақстанның киберқылмысқа қарсы күрес саласындағы ұлттық әлеуетін нығайтуға, цифрлық тергеу жүргізу мүмкіндіктерін кеңейтуге және электрондық дәлелдемелермен жұмыс істеу сапасын арттыруға бағытталған NCTF LEJ аясында әзірленген кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын ауқымды оқу бағдарламасының алғашқы кезеңін білдіреді.
Алдағы уақытта бағдарлама аясында орта және жоғары деңгейдегі курстар өткізу көзделген. Бұл қатысушыларға білімдерін жүйелі түрде тереңдетіп, цифрлық дәлелдемелермен жұмыс істеу және цифрлық технологияларды пайдалана отырып тергеу жүргізу бойынша неғұрлым мамандандырылған практикалық дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді.
Оқу іс-шаралары Германия, Норвегия, Финляндия және Ұлыбритания үкіметтерінің ЕҚЫҰ-ның Астанадағы Бағдарламалар офисінің «Киберқылмыстарға қарсы іс-қимылдың тиімді саясатын әзірлеуде Қазақстан Республикасын қолдау» атты бюджеттен тыс жобасы аясындағы қолдауының арқасында жүзеге асырылды. 2023 жылғы тамыздан бастап іске асырылып келе жатқан жоба Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігімен бірлесіп және Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің қолдауымен жүзеге асырылуда.